जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल

जनता समाजवादी पार्टी (जसपा), नेपाल मधेश आन्दोलनबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा आएको शक्ति हो । अन्तरिम संविधान-२०६३ प्रति असन्तुष्टि जनाएर उठेको मधेश विद्रोहकै जगमा जसपा निर्माणको आधार तयार भएको थियो । यद्यपि त्यसबेला मधेशी जनाधिकार फोरम, सद्भावना पार्टी, तमलोपा लगायत ब्यानरमा मधेश आन्दोलन चल्यो । त्यस मध्ये उपेन्द्र यादव नेतृत्वको फोरमको प्रभाव सशक्त थियो । २०५४ सालदेखि गैरसरकारी संस्था रुपमा चलाइरहेको फोरमलाई मधेश आन्दोलनपछि यादवले राजनीतिक पार्टीमा परिणत गरेका थिए । फोरमको ब्यानरमा आन्दोलन चर्किएपछि नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, राप्रपा लगायत राजनीतिक दलहरूमा आबद्ध नेताहरूले पार्टी परित्याग गरी मधेश केन्द्रीत राजनीति थाले । मधेश आन्दोलनकै जगमा २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा फोरमले ५४ सिट जित्दै चौथौं राजनीतिक शक्तिको हैसियत बनायो । अरु मधेश केन्द्रित दलहरूले पनि उल्लेख्य संख्यामा जित निकाले । यद्यपि पहिलो संविधानसभाले संविधान बनाउन सकेन । बरू चर्को सत्ता परिवर्तनको खेल भयो । सत्ताकै खेलमा फोरम सहित मधेश केन्द्रित शक्तिहरू पटकपटक विभाजन भयो । २०७० सालमा सम्पन्न दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा फोरमले कमजोर नतिजा ल्यायो । अरु मधेशी दलहरूले पनि नराम्रो पराजय बेहोरे । तर यही संविधानसभाबाट संविधान जारी भयो । गणतन्त्र, संघीयता, समानुपातिक समावेशिता जस्ता एजेण्डा संविधानमा समावेश हुनुको पछाडि मधेश आन्दोलन र मधेशी शक्तिहरूको दबावले भूमिका खेल्यो । तर संविधानप्रति मधेशी शक्तिहरूले अपनत्व लिएनन् । भारतीय नाकाबन्दीको प्रमुख कारक मधेश केन्द्रीत दलहरूको असन्तुष्टि पनि एक थियो । चुनावी नतिजा राम्रो नभएपछि उपेन्द्र यादवले एकता र सहकार्यको नीति अपनाए । अशोक राई नेतृत्वको संघीय समाजवादी पार्टीसँग एकता गर्दा पार्टीको नाम संघीय समाजवादी फोरम भयो । फेरि बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति पार्टीसँग एकता गरेपछि पार्टीको नाम फेरिएर समाजवादी पार्टी, नेपाल भयो । अर्कातिर मधेश केन्द्रीत अरु विभिन्न ६ घटकबीच एकता गरेर राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा) बनेको थियो । २०७४ सालको चुनावमा महन्थ ठाकुर नेतृत्वको राजपा र उपेन्द्र नेतृत्वको समाजवादीबीच चुनावी गठबन्धन भयो । यो चुनावी सहकार्यले मधेशमा फेरि मधेशी दलहरूकै दबदबा कायम भयो । जसका कारण प्रदेशको नामाकरण मधेश राख्न संभव भयो । मधेशमा पाँच वर्ष स्थिर सरकार चल्यो । यही अवधिमा पार्टी एकता भएर बन्यो- जसपा नेपाल । तर विडम्बना एकता एक वर्ष पनि टिकेन । जसपा नेपाल उपेन्द्र यादवसँगै रह्यो, महन्थ ठाकुरले लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी बनाए । २०७९ को चुनावमा मधेशमै मधेश केन्द्रित शक्तिहरूको हातमा रहेन । एमाले र कांग्रेस क्रमशः पहिलो र दोस्रो शक्ति बन्यो। यसपटक भने फेरि महन्थ ठाकुर नेतृत्वको लोसपासँग एकता गरेर एकताबद्ध जसपा नेपाल चुनावमा होमिएको छ ।